Muzeum Nauki Gdańskiej – Odwiedź dawne Muzeum Zegarów Wieżowych
- Damian Brzeski
- 14 minut temu
- 9 minut(y) czytania
Gdańsk to nie tylko Droga Królewska. To również miasto nauki, w którym czas mierzy się nie tylko w sekundach, ale i w milisekundach świetlnych.
Zapraszam Was do wieży kościoła św. Katarzyny – miejsca, które mimo tragicznej historii, stało się domem dla najbardziej niezwykłych mechanizmów na świecie.
Lokalizacja i historia muzeum
Zanim zaczniemy wspinaczkę po stopniach wieży, warto zrozumieć, w jak niezwykłym miejscu się znajdujemy.
To tutaj historia gotyckiej architektury sakralnej splata się z nowoczesną fizyką i astronomią, tworząc unikalną w skali Europy przestrzeń wystawienniczą.
Dlaczego Kościół św. Katarzyny stał się siedzibą muzeum?
Najstarszy kościół parafialny gdańskiego Starego Miasta pamięta jeszcze lata 30. XIII wieku. Ta potężna, gotycka świątynia przetrwała zniszczenia wojenne z 1945 roku oraz dramatyczny pożar dachu z 22 maja 2006 roku, by ostatecznie stać się strażnikiem naukowego dziedzictwa Gdańska.
Grube mury wieży zapewniają idealne, stabilne warunki dla delikatnych mechanizmów, które nie lubią drgań ani gwałtownych zmian temperatury.
Rola Zakonu OO. Karmelitów w udostępnieniu wieży
Powstanie muzeum było możliwe dzięki wizjonerskiemu porozumieniu. W 1996 roku dyrekcja ówczesnego Muzeum Historycznego Miasta Gdańska zawarła umowę z Zakonem OO. Karmelitów, którzy są gospodarzami świątyni.
Zakonnicy zgodzili się udostępnić wnętrze wieży, pozwalając na przekształcenie surowych, ceglanych kondygnacji w nowoczesne sale wystawowe.
Skrót „OO.” to tradycyjny zapis liczby mnogiej słowa „Ojcowie”, stosowany w tytulaturze kościelnej dla określenia grupy zakonników będących kapłanami, natomiast sami Karmelici (Zakon Braci Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel) to powstała w XII wieku w Ziemi Świętej wspólnota o charakterze kontemplacyjnym i żebraczym. Ci mnisi, rozpoznawalni dzięki brązowym habitom i białym płaszczom, łączą surową ascezę i modlitwę wzorowaną na proroku Eliaszu z aktywnym duszpasterstwem, a jako obecni gospodarze gdańskiego kościoła św. Katarzyny, kontynuują misję łączenia sfery sacrum z ochroną dziedzictwa historycznego, czego dowodem jest udostępnienie wieży na potrzeby Muzeum Nauki.
Muzeum Nauki Gdańskiej jako oddział Muzeum Gdańska
Instytucja ta przeszła ciekawą ewolucję nazewniczą, która odzwierciedla zmianę jej charakteru. Początkowo działała jako Muzeum Zegarów Wieżowych.
W 2016 roku, ze względu na rozszerzenie działalności o nowoczesne projekty badawcze, została przemianowana na Muzeum Nauki Gdańskiej.
Dziś stanowi jeden z najbardziej fascynujących oddziałów Muzeum Gdańska, łącząc historię techniki z fizyką współczesną.
Godziny otwarcia i cennik – zaplanuj wizytę
Zanim ruszysz na podbój 285 schodów, sprawdź logistykę. Muzeum działa w trybie sezonowym, a godziny otwarcia różnią się w zależności od pory roku.
Pamiętaj: wejście na punkt widokowy jest możliwe najpóźniej na 30-45 minut przed zamknięciem obiektu.
Kiedy można zwiedzać?
Poniedziałek: 10:00 – 13:00 (Dzień bezpłatnego wstępu)
Wtorek: Nieczynne
Środa, Piątek, Sobota, Niedziela: 10:00 – 16:00
Czwartek: 10:00 – 18:00
Uwaga: W sezonie letnim (maj-wrzesień) godziny są często wydłużane do 18:00 lub 19:00. Zawsze sprawdzaj aktualny harmonogram na stronie Muzeum Gdańska przed wizytą, gdyż niesprzyjająca pogoda (burze, silny wiatr) może spowodować czasowe zamknięcie tarasu widokowego.
Ile kosztują bilety?
Rodzaj biletu | Cena (PLN) | Kto może skorzystać? |
Normalny | 25 zł | Osoby dorosłe |
Ulgowy | 18 zł | Uczniowie, studenci, emeryci |
Rodzinny | 68 zł | Do 2 dorosłych i max. 6 dzieci |
Karta do Kultury | 15/20 zł | Posiadacze karty (ulgowy/normalny) |
Poniedziałek | 0 zł | Wszyscy zwiedzający (wstęp wolny) |
Wskazówka: Posiadacze Karty Turysty "Pakiet Zwiedzanie" wchodzą bezpłatnie. Bilety można kupić w kasie w kościele lub online, co polecam zrobić w sezonie, by uniknąć kolejek.
Zegary wieżowe i mechanizmy zegarowe
Sercem tego miejsca jest precyzja. Ekspozycja, którą tu zgromadzono, to nie tylko metalowe tryby i wahadła, ale przede wszystkim zapis ludzkiej walki o okiełznanie i dokładny pomiar czasu na przestrzeni wieków.
Jaką historię zegarmistrzostwa opowiada muzeum?
Spacerując między gablotami, odbywasz podróż przez ewolucję ludzkiej pomysłowości. Odwiedzający mogą tu prześledzić rozwój metod pomiaru czasu – od prostych, kutych ręcznie mechanizmów mechanicznych, po zaawansowane systemy elektroniczno-mechaniczne.
Każdy eksponat to inny etap w dążeniu człowieka do idealnej synchronizacji z upływającym czasem.
Zegary wieżowe jako główny temat ekspozycji
Gdańska kolekcja nie ma sobie równych w Polsce i jest jedną z nielicznych w Europie. Zgromadzono tu mechanizmy pochodzące z wież kościelnych i ratuszowych z całego kraju.
Co istotne, wiele z nich to uratowane "wraki", którym kunszt gdańskich konserwatorów przywrócił dawną świetność i blask.
Mechanizmy zegarowe od XIV do XX wieku
Dwie sale wystawowe mieszczą w sobie niemal siedemset lat inżynieryjnej myśli. Najstarsze eksponaty datowane są na XIV i XV wiek, co czyni je jednymi z najstarszych zachowanych urządzeń tego typu w naszej części świata.
Obok nich stoją konstrukcje reprezentujące myśl techniczną okresu powojennego, co pozwala na bezpośrednie porównanie technologii dzielonych przez stulecia.
Najcenniejsze eksponaty muzealne
Wśród setek obiektów są takie, które zasługują na szczególną uwagę. Aby ułatwić zrozumienie różnic technologicznych między kluczowymi eksponatami, przygotowałam krótkie zestawienie, które pokazuje przepaść technologiczną między epokami:
Nazwa Eksponatu | Technologia / Typ | Unikalna Cecha | Dokładność |
Zegar Pulsarowy | Impulsy radiowe z kosmosu | Pierwsza taka konstrukcja na świecie (2011 r.) | Najbardziej stabilny wzorzec długookresowy |
HEVELIUS-2011 | Elektro-mechaniczny wahadłowy | Najdokładniejszy zegar wahadłowy w Polsce | Rząd mikrosekund (rekordowa precyzja) |
Zegar Kolebnikowy | Mechaniczny z foliotem | Oryginał z XVII wieku (unikat europejski) | Historyczna (regulowana ciężarkami) |
Mechanizm Mięsowicza | Mechaniczny, fabryczny | Pochodzi z legendarnej fabryki w Krośnie | Wysoka precyzja przemysłowa XX w. |
Jak działa pierwszy na świecie zegar pulsarowy?
To absolutny unikat uruchomiony w 2011 roku. Jest to pierwszy na świecie zegar, który czas odmierza w oparciu o impulsy radiowe odbierane z pulsarów – niezwykle gęstych gwiazd neutronowych.
Zamiast klasycznego wahadła, wykorzystuje on macierz 16 anten zamontowanych na dachu kościoła. Urządzenie śledzi sygnały z sześciu różnych obiektów kosmicznych, co czyni go najbardziej stabilnym wzorcem czasu w długim okresie.
HEVELIUS-2011 – najdokładniejszy zegar wahadłowy
Skonstruowany przez gdańskich muzealników dla uczczenia 400. rocznicy urodzin Jana Heweliusza, jest to najdokładniejszy w Polsce elektro-mechaniczny zegar wahadłowy. Jego precyzja jest imponująca.
Podczas gdy klasyczne zegary tej klasy wykazują uchyb dobowy rzędu milisekund, HEVELIUS-2011 osiąga wynik na poziomie mikrosekund.
Zegar kolebnikowy – unikatowy zabytek europejski
Jednym z najcenniejszych skarbów muzeum jest oryginalny zegar kolebnikowy z XVII wieku.
Mechanizmy tego typu, wykorzystujące tzw. kolebnik (foliot) zamiast wahadła, są dziś ekstremalnie rzadkie – na całym świecie zachowało się ich zaledwie kilka sztuk (w tym słynny egzemplarz z Dover).
Gdański zegar został odnaleziony w klasztorze w Żukowie i pieczołowicie odrestaurowany.
Zegary żuławskie i mechanizmy z Wysp Brytyjskich
Ekspozycja oferuje też fascynujący kontrast regionalny. Z jednej strony mamy zegary ludowe z Żuław (największa kolekcja w Polsce), będące głównie XVIII-wiecznymi konstrukcjami jednowskazówkowymi, typowymi dla kultury mennonitów.
Z drugiej – precyzyjne mechanizmy sprowadzone z Wysp Brytyjskich, które pozwalają porównać polską myśl techniczną z ówczesnymi standardami zachodnimi.
Carillony i wydarzenia muzyczne
Wieża św. Katarzyny nie tylko mierzy czas, ale też... gra. Dźwięk dzwonów to integralna część gdańskiego krajobrazu dźwiękowego, a tutejszy instrument jest klasą samą dla siebie.
Oto garść faktów, które robią wrażenie na każdym zwiedzającym:
Skala instrumentu: Carillon składa się aż z 50 dzwonów, co czyni go największym koncertowym instrumentem tego typu w Europie Środkowej.
Całkowita masa: Łączna waga dzwonów to około 17 ton – to tyle, co trzy dorosłe słonie afrykańskie zawieszone w wieży.
Największy dzwon: "Katarzyna", dodana w 2013 roku, waży 2875 kg i brzmi najniżej (basowo).
Sposób gry: To nie jest automat. Carillonista gra na żywo, używając pięści i stóp na specjalnej klawiaturze kołkowej.
Carillon to potężny instrument muzyczny ukryty w wieży, składający się z minimum 23 nastrojonych dzwonów. W przeciwieństwie do automatycznych kurantów, gra na nim żywy muzyk (carillonista), który uderza zaciśniętymi pięściami i stopami w drewniane kołki klawiatury, pociągając za linki połączone z sercami dzwonów – co daje mu pełną kontrolę nad dynamiką i ekspresją utworu.
Carillon św. Katarzyny – duma Gdańska
Na wieży zainstalowano niezwykły instrument, który wykracza poza ramy zwykłego dzwonu kościelnego. Jest to pełnoprawny instrument muzyczny, pozwalający na wykonywanie skomplikowanych utworów – od muzyki dawnej po kompozycje współczesne.
Carillon „Katarzyna” – gigant o masie 2875 kg
W 2013 roku instrument zyskał swój najpotężniejszy głos. Montaż dzwonu "Katarzyna" był skomplikowaną operacją logistyczną, wymagającą precyzyjnego wciągania kolosa wewnątrz ciasnego szybu wieży.
Dźwięk tego dzwonu stanowi basową podstawę dla całego instrumentu, nadając mu głębię i dostojeństwo.
Koncerty i festiwale – kiedy posłuchać carillonu?
Muzyka z wieży regularnie wypełnia ulice Gdańska. Koncerty odbywają się w każdy piątek o godzinie 11:00, a w sezonie letnim organizowane są jeszcze częściej.
Szczególnym wydarzeniem jest Gdański Festiwal Carillonowy, podczas którego można podziwiać wirtuozów z całego świata.
Pozostałe atrakcje turystyczne w wieży muzeum
Po dawce wiedzy technicznej i muzycznej, czas na nagrodę dla oczu. Wspinaczka na szczyt wieży wymaga wysiłku, ale widoki rekompensują każdą kroplę potu.
Co widać z punktu widokowego na wieży?
Dla tych, którzy nie boją się wyzwań, muzeum oferuje wejście na taras widokowy. Prowadzi na niego 285 schodów, a galeria znajduje się na wysokości około 50 metrów nad ziemią.
Z tej perspektywy Gdańsk wygląda zupełnie inaczej niż z poziomu ulicy.
Co dokładnie dostrzeżesz z wieży Św. Katarzyny ?
Koronę Starego Miasta – unikalny układ dachów i wież historycznych kościołów.
Stoczniowe Żurawie – industrialne symbole miasta, widoczne jak na dłoni.
Zatokę Gdańską – w pogodne dni woda mieni się na horyzoncie.
Półwysep Helski – przy dobrej widoczności można dostrzec jego zarys (ponad 20 km dalej!).
Pola Żuławskie – płaskie, zielone tereny rolnicze rozciągające się za miastem.
Panorama Starego i Głównego Miasta
Z wieży roztacza się urzekająca perspektywa na "koronę Starego Miasta" i charakterystyczne dachy Głównego Miasta.
To jeden z najlepszych punktów obserwacyjnych, pozwalający zrozumieć układ urbanistyczny historycznego Gdańska.
Edukacja i dostępność zbiorów
Muzeum to żywy organizm, który stawia na interakcję i dostępność – zarówno dla uczniów, jak i osób, które z różnych przyczyn nie mogą odwiedzić wieży osobiście.
Edukacja muzealna z historii nauk ścisłych
Placówka prowadzi aktywną działalność edukacyjną, organizując zajęcia z zakresu historii fizyki i astronomii. To nie są nudne wykłady – niektóre mechanizmy można zobaczyć w ruchu, a pracownicy z pasją tłumaczą zasady ich działania. To doskonała lekcja fizyki w praktyce.
Wirtualne zwiedzanie i zasoby online
Dla tych, którzy nie mogą pokonać 285 stopni, przygotowano alternatywę. Wirtualne spacery online umożliwiają obejrzenie wnętrz sal, poddasza z antenami zegara pulsarowego oraz mechanizmu carillonu z bliska, bez wychodzenia z domu.
Dodatkowo, informacje o najciekawszych eksponatach są dostępne w cyfrowym archiwum Muzeum Gdańska oraz w Gedanopedii.
Postacie i ciekawostki związane z muzeum
Za każdym mechanizmem stoi człowiek, genialna myśl lub niezwykła historia. Oto sylwetki i zjawiska, które tworzą ducha tego miejsca.
Jan Heweliusz – patron zegara HEVELIUS-2011
Słynny gdański astronom i konstruktor instrumentów jest duchowym patronem tego miejsca. Co ciekawe, jego obecność jest tu niemal namacalna – grób Heweliusza znajduje się w prezbiterium kościoła św. Katarzyny, zaledwie kilkanaście metrów pod pracującymi w wieży mechanizmami.
Michał Mięsowicz i Zegar Shortta
Postać Michała Mięsowicza z Krosna przypomina o wysokiej kulturze technicznej II Rzeczypospolitej.
Z kolei historia zegara Shortta – najdokładniejszego zegara mechanicznego w historii – była punktem odniesienia dla twórców gdańskiego zegara pulsarowego.
Inżynierowie inspirowali się legendarną dokładnością Shortta, dążąc do jej przekroczenia o kilka rzędów wielkości.
Pulsary – kosmiczne latarnie
Zegar pulsarowy to most między średniowiecznymi murami a głębokim kosmosem. Pulsary, czyli wirujące z ogromną prędkością gwiazdy neutronowe, są tak stabilne, że ich sygnał pozwala poprawić dokładność nawet najlepszych zegarów atomowych.
To fascynujące, że sygnały z gwiazd oddalonych o tysiące lat świetlnych sterują czasem w centrum Gdańska.
Noc Muzeów – najbardziej klimatyczny moment na wizytę
Jeśli szukasz momentu, w którym surowa fizyka nabiera wręcz mistycznego charakteru, zaznacz w kalendarzu połowę maja. Europejska Noc Muzeów to jedyna okazja w roku, by legalnie wejść na wieżę po zmroku i zobaczyć Gdańsk w zupełnie innej, świetlnej odsłonie.
Wizyta w tym terminie to zupełnie inne doświadczenie niż standardowe zwiedzanie w południe.
Dlaczego warto "polować" na ten jeden wieczór w roku?
Nocna Panorama: Widok z 50 metrów na rozświetloną Koronę Gdańska i migoczące światła stoczniowych żurawi jest nieporównywalny z niczym innym.
Sci-Fi w Gotyku: Mrok panujący na wieży sprawia, że diody i nowoczesna aparatura zegara pulsarowego na tle średniowiecznej cegły wyglądają jak scenografia z filmu science-fiction.
Specjalne Koncerty: Często właśnie tej nocy organizowane są unikalne pokazy gry na carillonie – dźwięk dzwonów niesie się po uśpionym mieście ze zdwojoną siłą.
To jedna z najpopularniejszych atrakcji tej nocy w Gdańsku. Kolejka do wejścia często wije się wokół kościoła, dlatego warto przyjść albo na samym początku wydarzenia, albo tuż przed zamknięciem, by uniknąć największego tłoku.
FAQ – Muzeum Nauki Gdańskiej i wieża kościoła św. Katarzyny w pigułce
Oto zbiór kluczowych informacji, które ułatwią Ci zaplanowanie wizyty w wieży i zrozumienie fenomenu tutejszych zegarów.
Gdzie dokładnie znajduje się wejście do muzeum? Muzeum mieści się w wieży kościoła św. Katarzyny na Starym Mieście w Gdańsku, a wejście prowadzi przez historyczne wnętrza świątyni.
Ile schodów trzeba pokonać, aby wejść na punkt widokowy? Na taras widokowy prowadzi dokładnie 285 stopni, co odpowiada wejściu na około 10. piętro budynku mieszkalnego.
Czy obiekt jest dostępny dla osób niepełnosprawnych lub z wózkami? Ze względu na historyczny charakter wieży brak jest windy, ale muzeum oferuje wirtualne zwiedzanie dla osób, które nie mogą pokonać schodów.
Co to jest zegar pulsarowy? To najdokładniejszy na świecie zegar długookresowy, który odmierza czas na podstawie impulsów radiowych odbieranych z gwiazd neutronowych przez anteny na dachu kościoła.
Kiedy odbywają się koncerty na carillonie? Regularne koncerty na żywo są grane w każdy piątek o godzinie 11:00, a dodatkowe występy odbywają się w sezonie letnim i podczas festiwali.
Czym różni się carillon od zwykłych dzwonów kościelnych? Carillon to instrument muzyczny składający się z minimum 23 dzwonów, na którym muzyk gra ręcznie i nożnie, mając pełną kontrolę nad dynamiką utworu.
Co widać z tarasu widokowego na szczycie wieży? Z wysokości 50 metrów zobaczysz panoramę Starego i Głównego Miasta, tereny stoczniowe, a przy dobrej pogodzie Zatokę Gdańską i Półwysep Helski.
Jaki jest najstarszy eksponat w kolekcji muzeum? W zbiorach znajdują się mechanizmy zegarowe datowane na XIV i XV wiek, co czyni je jednymi z najstarszych w Europie.
Czy wewnątrz wieży jest zimno? Tak, grube mury wieży utrzymują stałą, niższą temperaturę niezbędną dla mechanizmów, dlatego nawet latem warto mieć ze sobą lekkie okrycie wierzchnie.
Kim był Jan Heweliusz i jaki ma związek z tym miejscem? Jan Heweliusz to słynny astronom i patron duchowy muzeum, którego grób znajduje się w prezbiterium kościoła, bezpośrednio pod wieżą.
Czy muzeum można zwiedzać w nocy? Nocne zwiedzanie jest możliwe zazwyczaj tylko raz w roku, podczas majowej Nocy Muzeów, co pozwala zobaczyć podświetlone mechanizmy i panoramę miasta po zmroku.
Ile waży najcięższy dzwon na wieży? Dzwon "Katarzyna", stanowiący serce gdańskiego carillonu, waży 2875 kg.
Dlaczego zegar HEVELIUS-2011 jest tak wyjątkowy? Jest to najdokładniejszy zegar wahadłowy w Polsce, osiągający precyzję rzędu mikrosekund, co znacznie przewyższa standardowe konstrukcje mechaniczne.
Czy Muzeum Nauki Gdańskiej to to samo co Muzeum Zegarów Wieżowych? Tak, nazwa została zmieniona w 2016 roku, aby lepiej oddać nowy, naukowo-badawczy profil placówki wykraczający poza samo kolekcjonerstwo.
Czy wstęp na wieżę jest płatny? Tak, wejście do Muzeum Nauki Gdańskiej jest biletowane zgodnie z cennikiem Muzeum Gdańska.
Komentarze